RAR-4 89.WARTOŚCI FORMALNE I TREŚCIOWE POSZCZEGÓLNYCH RODZAJÓW ARCHITEKTURY UŻYTECZNOŚCI PUBLICZNEJ W IMPERIUM ROMANUM

SZTUKA IMPERIUM ROMANUM:

• sztuka rzymska oparta jest na wzorach greckich i etruskich
• różnice pomiędzy sztuką grecką a rzymską: 
• rzymską sztukę cechuje dążenie do monumentalności
• większa dbałość o wnętrza budynków aniżeli o ich zewnętrze 
• w Rzymie relacje pomiędzy modułami są sztywne, nieprzekraczalne, podczas gdy w Grecji stosuje się je ze zdecydowanie większą swobodą
• sztuka rzymska bardziej ozdobna, stąd też stosowanie najchętniej porządku korynckiego, jako najbardziej ozdobnego
• patos, siła, monumentalizm
• pojawiają się nowe technologie: odlew z brązu, wypalanie terakoty, cement

RAR-4 88.SCHARAKTERYZOWAĆ IDEE ROZWOJU ARCHITEKTURY UŻYTECZNOŚCI PUBLICZNEJ W STAROŻYTNEJ GRECJI

IDEE ROZWOJU:

• grecka demokracja pozwalała na poczucie własnej wartości i godności, co prowadzi do wysokiej świadomości politycznej, kulturowej, co z kolei przyczyna się do rozwoju i rozkwitu kultury
• dobrze funkcjonujące społeczeństwo, którego podstawowe potrzeby zostają zapewnione, chce i może interesować się i uczestniczyć w rozwoju kulturalnym 
• śledzi się przemowy polityków, bierze udział w filozoficznych dysputach, obrzędach religijnych, uczęszcza na przedstawienia teatralne, czy ogląda się dzieła artystów - te wszystkie czynności wymagają odpowiednich przestrzeni - budynków użyteczności publicznej
• życie kulturalne dla Greków jest bardzo ważne, o czym świadczy chociażby sam fakt zaprzestania walk na czas igrzysk olimpijskich

RAR-4 87.CHARAKTERYSTYKA ZAŁOŻEŃ FORMALNYCH I FUNKCJONALNYCH ARCHITEKTURY ŚWIĄTYNI GRECKIEJ W TRZECH PORZĄDKACH ARCHITEKTONICZNYCH

• pierwotnie obrzędy religijne odbywają się pod gołym niebem, na wolnym powietrzu, przed ołtarzem
• rzuty poziome świątyń, pomimo różnic w układach posiadają dwa powtarzające się pomieszczenia: cela [inaczej zwana nawą, w której znajduje się posąg bóstwa, najważniejsze pomieszczenie, w wypadku wybitnie dużych świątyń dzielony na 3 części] i przedsionek [znajduje się w przedniej części świątyni, zawierający się pomiędzy dwoma wysuniętymi ścianami - antami, poprzedza celę]

RAR-4 86.KLASYCZNOGOTYCKA KATEDRA FRANCUSKA - RZUT, KONSTRUKCJA, DETAL

• na podstawie katedry w Amiens [1220-1288]
• poza tym dobrym przykładem jest także katedra w Chartres

RAR-4 84.KLASYCZNY MODEL KOŚCIOŁA BIZANTYJSKIEGO (ZAŁOŻENIA 5-OSIOWE) - PRZESTRZEŃ WNĘTRZA, BRYŁA ZEWNĘTRZNA, KONSTRUKCJA SKLEPIEŃ

• po 313 roku Konstantyn Wielki przyznaje chrześcijanom swobodę praktykowania swojej religii [wcześniej religia była zakazana i tzw. "pierwsi chrześcijanie" spotykali się w katakumbach]
• nastąpiła więc potrzeba posiadania miejsca kultu - do tego celu zaadaptowano rzymską bazylikę - miejsce handlu, ze względu na jej dużą pojemność
• na samym początku bazylika miała formę prostopadłościanu, podzielonego na 3 nawy - nawa główna była wyższa niż nawy boczne, co pozwalało na lepsze doświetlenie wnętrza. Na krótszym boku bryły kościoła z jednej strony znajdowało się wejście, a po przeciwnej absyda z podwyższona posadzką. Absyda była miejscem przeznaczonym dla kapłana - gdzie odbywał nabożeństwo

RAR-4 81.OMÓWIĆ BAROKOWĄ ZASADĘ JEDNOŚCI SZTUK NA PRZYKŁADACH POLSKICH BUDOWLI SAKRALNYCH

ZASADA JEDNOŚCI SZTUK:

• zasada ta sprowadza się do syntezy różnych dziedzin sztuki, np. malarstwa, rzeźby, muzyki, architektury, co ma doprowadzić oglądającego do głębokiego przeżycia, swoistego katharsis 
• zasada jedności sztuk rozwija się mocno w okresie baroku, kiedy to starano się mocno oddziaływać na społeczeństwo, by przyciągnąć ich z powrotem do kościoła
• toteż architektura wspierana jest przez środki takie jak: malarstwo iluzjonistyczne, rzeźba, stosowanie różnorodnych materiałów, gra światłocienia, muzyka i iluzje optyczne

RAR-4 80.KOMPOZYCJA FASADY KOŚCIOŁA BAROKOWEGO TYPU RZYMSKIEGO

• na przykładzie Il Gesu w Rzymie [autorstwo: Giacommo della Porta i Vignola]
• barok to okres kontrreformacji i silnej działalności jezuitów - zakonu, który miał na nowo "sprowadzić" ludzi do kościoła - po soborze trydenckim postanowiono co należy zmienić w kościołach, żeby na nowo przyciągnąć do nich ludzi [chodzi tu także o "architektoniczne" zmiany]
• wytworzył się zatem modelowy przykład fasady kościoła kontrreformacyjnego [który dość często powielano, czego przykładem jest chociażby krakowski kościół św. Piotra i Pawła], którego przykładem jest właśnie fasada Il Gesu:
• fasada jest dwukondygnacyjna, zakończona trójkątnym tympanonem - silnie podkreślone gzymsy dodatkowo "dzielą" fasadę w kierunku horyzontalnym
• poziomym podziałom przeciwstawione są podziały pionowe w formie pilastrów, kolumn
• wyraźnie widoczne są trzy osie prowadzone przez dwie kondygnacje - osie podkreślone są elementami, takimi jak drzwi, nisze
• uskok pomiędzy wyższą nawą główną i niższymi nawami bocznymi został zniwelowany ścianami kurtynowymi w formie spływów wolutowych
• elewacja jest plastyczna - niektóre elementy wystawione są przed lico muru, by później z powrotem jemu dorównać; stosowanie licznych gzymsów, linii podziałów, pilastrów - takie potraktowanie elewacji wprowadza dodatkowy element czyli grę światła i cienia co wzmaga wrażenie jej plastyczności 
• elementy architektoniczne, takie jak np. pilastry, naczółki, ulegają zdwojeniu i zostają użyty w nowy sposób np. wpisanie półokrągłego naczółka w trójkątny, przerwanie gzymsu itp. 
• na elewacji da się dostrzec motyw łuku 3-przelotowego
• kompozycja elewacji jest pozornie statyczna, symetryczna, ale zarówno dynamiczna dzięki mocnemu światłocieniowi i elementom dekoracyjnym użytym w nowy sposób (zdwojenie, wpisanie jednego elementu w drugi, uskoki)

RAR-4 79.SCHARAKTERYZOWAĆ UKŁAD PRZESTRZENNY RENESANSOWYCH KAPLIC KOPUŁOWYCH W POLSCE I PODAĆ PRZYKŁADY

• kaplice kopułowe bazują na rozwiązaniach włoskiego renesansu
• plan centralny kaplicy, zamknięta kopuła z latarnia, wsparta na bębnie 
• kaplica została zbudowana z 4 brył geometrycznych, spiętrzonych w 3 kondygnacjach
• [1] przyziemie w formie sześcianu; [2] bęben w formie 8bocznego graniastosłupa perforowanego kolistymi oknami oraz półkolistej kopuły; [3] walcowata latarnia z dekoracyjnym zwieńczeniem
• kaplice są jednoprzestrzenne
• kaplice zazwyczaj są "przyklejone" do głównego budynku

PRZYKŁADY:

• Kaplica Zygmuntowska na Wawelu - Jan Maria Padovano + Santi Gucci + Bartolomeo Berecci
• Kaplica Firlejów w Bejscach
• Kaplica Boimów we Lwowie

RAR-4 78.PRZYKŁADY ROZWIĄZAŃ PRZESTRZENNYCH BUDOWLI SAKRALNYCH W POLSKIEJ ARCHITEKTURZE ŚREDNIOWIECZNEJ

• dobę średniowiecza należy podzielić na okres romański oraz gotycki

RAR-4 77.CHARAKTERYSTYCZNY PORTAL ROMAŃSKI. OMÓWIĆ CZĘŚCI SKŁADOWE JEGO KOMPOZYCJI

PORTAL ROMAŃSKI:

• początkowo forma portalu jest bardzo skromna - niewielki otwór drzwiowy na tle dużej ściany frontowej kościoła - otwór drzwiowy ze względów konstrukcyjnych nie mógł być zbyt szeroki  [ok.1,5m] ani zbyt wysoki [2 do 3m]
• po dwóch stronach otworu drzwiowego znajdują się kolumienki, stojące z reguły na cokole, połączone półkolistą archiwoltą
• przestrzeń pomiędzy nadprożem drzwiowym a łukiem archiwolty tworzy tympanon w formie rzeźbionej płyty ciosowej [częstym motywem jest postać Chrystusa Pantokratora]
• stopniowo dodawane są kolejne pary kolumienek, przesuwając się ku przodowi. W przekroju opracowanie portalu wygląda niczym schodki, stąd nazwa "portal schodkowy"
• w miarę upływu czasu pojawia się co raz bogatsze zdobienie kolumn, archiwolt
• gdy portal zaczyna "wychodzić" poza lico ściany nazywany jest "portalem baldachimowym", zwanym też lombardzkim
• możliwe jest powiększenie otworu drzwiowego, poprzez dodanie kolumny wspierającej nadproże, często bogato rzeźbiarsko opracowanej. W ten sposób otrzymuje się dwa skrzydła drzwiowe

RAR-4 70.PÓŹNY MODERNIZM EUROPEJSKI NA PRZYKŁADZIE TZW. NEO-BRUTALIZMU | GENEZA, ZAŁOŻENIA DOKTRYNALNE, CHARAKTERYSTYKA FORMALNA, GŁÓWNI TWÓRCY I ICH DZIEŁA

BRUTALIZM A NEO-BRUTALIZM:

• termin brutalizm został ukuty przez Alison i Petera Smithsonów w roku 1953, z francuskiego beton brut - surowy beton [pojęcie używane przez Le Corbusiera do opisania betonowego wykończenia budynku, często noszącego ślady szalunku]. Pojęcie to nabrało znaczenia, gdy użył je brytyjski krytyk architektury: Reyner Banham w swojej książce "Nowy brutalizm: etyka czy estetyka? z roku 1966
• Pojęcie brutalizmu i neo-brutalizmu odnosi się do dwóch różnych rzeczy. Nowy brutalizm łączony jest z brytyjskimi członkami Team X - Alison i Peterem Smithsonami i odnosi się bardziej do teoretycznych założeń, aniżeli do beton brut

RAR-4 69.ARCHITEKTURA `STYLU MIĘDZYNARODOWEGO` - ZAŁOŻENIA DOKTRYNALNE, CECHY FORMALNO-KOMPOZYCYJNE, GŁÓWNI TWÓRCY, WYBITNE PRZYKŁADY

STYL MIĘDZYNARODOWY:

• prąd architektury modernistycznej, rozwijający się od ok. 1922 roku w Europie, a później na całym świecie
• określenie wprowadzili: Philip Johnson i Henry Russell Hitchcock w 1932, a zostało użyte na wystawie w Museum of Modern Art [MoMA] w NY
• termin ten sugeruje umiędzynarodowienie architektury, oderwanie od rodzimych wzorców
• 4 fazy rozwoju stylu: okres wczesny [lata 20] - kraje niemieckojęzyczne, Holandia, Francja; okres, gdzie architekci-emigranci przybywają do USA [lata 30]; rozkwit stylu [lata 40-50]; późny styl międzynarodowy [od 60]

RAR-4 68.ARCHITEKTURA EKSPRESJONIZMU - GŁÓWNE OŚRODKI ROZWOJU, ZAŁOŻENIA IDEOWE, CECHY FORMALNE, GŁÓWNI TWÓRCY I ICH DZIEŁA

OŚRODKI ROZWOJU:

• HOLANDIA
• po I wojnie światowej państwa, których wojna nie dotyczyła bezpośrednio, kwitną, np. Holandia, która dostarczała Niemcom żywności w trakcie wojny. Budownictwo może się rozwijać, powstają dwa ruchy - szkoła amsterdamska [czyli holenderski ekspresjonizm] i de Stijl [którego ośrodkiem jest Rotterdam - szkoła rotterdamska]
• ekspresjonizm w Holandii = szkoła amsterdamska
• przeważająca część obiektów powstałych w ramach szkoły amsterdamskiej to budowle rezydencjonalne, bloki mieszkaniowe, które odznaczają się eklektyzmem i bogatą plastycznością
• równolegle do ekspresjonizmu w Holandii rozwija się także de Stijl
• miesięcznik Wendingen, którego głównym naczelnym jest H. Wijdeveld, jest istotną publikacją dla holenderskiego ekspresjonizmu, pomimo iż zajmuje się nie tylko architekturą, ale także sztuką i designem
• NIEMCY
• wojna pozwala odciąć się od złogów przeszłości, dla architektów takich jak np. Mendelsohn
• Mendelsohn znajduje się po środku modernizmu i ekspresjonizmu - uznaje zarówno wagę funkcji jak i dynamiki, ekspresji [próbuje łączyć szkolę amsterdamską z rotterdamską]

RAR-4 67.ARCHITEKTURA SECESJI EUROPEJSKIEJ - CHARAKTERYSTYKA GŁÓWNYCH OŚRODKÓW ROZWOJU, ZAŁOŻENIA IDEOWE, CECHY FORMALNE, GŁÓWNI TWÓRCY I ICH DZIEŁA

SECESJA:

• pod koniec XIX wieku architekci burzą się przeciwko stosowaniu kostiumu stylowego - powstaje grupa artystów wiedeńskich odcinająca się od wszystkich wpływów historycznych o nazwie SECESSIO [co znaczy: odstępstwo]
• funkcjonują różne nazwy secesji, zależne od kraju: Wiecdeń - styl wiedeński, secesja, Niemcy - Jugenstil, Polska - Młoda polska, Francja - Art Nouveau
• grunt pod secesję przygotowały wcześniejsze prądy: prerafaelici, Arts and Crafts Movement John`a Ruskin`a, rozwój technologiczny: m.in. wynalezienie żelbetu
• Głównymi ośrodkami rozwoju są: Bruksela i Wiedeń

RAR-4 66.ARCHITEKTURA KLASYCYZMU WE FRANCJI - TŁO HISTORYCZNE, GENEZA IDEOWA, FAZY ROZWOJOWE, GŁÓWNI TWÓRCY I ICH DZIEŁA (BUDOWLE SAKRALNA, REZYDENCJONALNA I UŻYTECZNOŚCI PUBLICZNEJ)

TŁO HISTORYCZNE:

• w XIII w. następuje odwrócenie się od baroku i rokoka - styl dworski, nie docierający do zwykłych ludzi, bo za drogi 
• we Francji tak na prawdę kult antyku nigdy nie minął, stąd też bardzo łatwo było wprowadzić klasycyzm
• okres wielkich problemów gospodarczo-finansowych państwa [utrzymanie wielkich armii, wysokie apanaże arystokracji i dworu królewskiego
• lata 1789-1799 - rewolucja francuska
• o ile w pierwszej połowie XVIII wieku w samym Paryżu powstaje kilkadziesiąt pałaców i pałacyków arystokracji, bankierów, o tyle Rewolucja je konfiskuje i zamienia na cele użyteczności publicznej, sama niczego nie budując poza trybunami i bramami triumfalnymi
• dopiero w okresie empire cokolwiek zaczyna się budować
• ostatni okres klasycyzmu we Francji nie obfituje w nowe budynki, ze względu na wyludniony i osłabiony przez wojny kraj
• trwa od ok. 1750 do ok. 1850

RAR-4 65.ARCHITEKTURA BAROKU W KRAJACH KATOLICKICH RZESZY NIEMIECKIEJ NA PRZYKŁADZIE AUSTRII (SALZBURG, WIEDEŃ, MELK) I BAWARII (WURZBURG, WIES, I INNE) - TŁO HISTORYCZNE, GŁÓWNI TWÓRCY, BUDOWLE SAKRALNE, BUDOWLE REZYDENCJONALNE (OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA W OPARCIU O PRZYKŁADY)

TŁO HISTORYCZNE:

• rozłam religijny w społeczeństwie niemieckim - południowe prowincje katolickie natomiast północne protestanckie
• 1618 - wybucha wojna religijna trwająca 30 lat - pustoszy środkowe i północne Niemcy
• okres walk nie sprzyja budowie, szczególnie kościołów [większość wsi i tak pustoszeje] więc barok pojawia się z dużym opóźnieniem

OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA BUDOWLI SAKRALNYCH:

• kościoły katolickie są podłużne, trójnawowe, częściej typu jezuickiego, nie zawsze z kopułą na skrzyżowaniu naw, często bez nawy poprzecznej, często z dwoma wieżami na froncie
• nad kaplicami bocznymi biegną empory
• większość kościołów to pochodne katedry w Salzburgu
• po 1650 zaczynają się mnożyć układy centralne, centralno-podłużne, bogato dekorowane
• pod koniec XVII w. - gięte elewacje, bogate, fantazyjnie rozczłonkowane hełmy

RAR-4 64.ARCHITEKTURA BAROKU W KRAJACH PROTESTANCKICH RZESZY NIEMIECKIEJ NA PRZYKŁADZIE SAKSONII (DREZNO) I PRUS (BERLIN, POCZDAM) - TŁO HISTORYCZNE, GŁÓWNI TWÓRCY, BUDOWLE SAKRALNE, BUDOWLE REZYDENCJONALNE (OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA FORMALNA NA PRZYKŁADACH)

TŁO HISTORYCZNE:

• rozłam religijny w społeczeństwie niemieckim - południowe prowincje katolickie natomiast północne protestanckie
• 1618 - wybucha wojna religijna trwająca 30 lat - pustoszy środkowe i północne Niemcy
• okres walk nie sprzyja budowie, szczególnie że jest wiele kościołów po katolikach, które protestanci mogą wykorzystać
• dużą rolę odgrywają protestanccy imigranci francuscy

TWÓRCZOŚĆ ALVARA AALTO NA TLE NA TLE ROZWOJU ARCHITEKTURY MODERNISTYCZNEJ ZE SZCZEGÓLNYM UWZGLĘDNIENIEM KONCEPCJI ARCHITEKTURY ORGANICZNEJ

ALVAR AALTO:

• żył w latach 1898-1976 (78 lat)
• architekt finlandzki, ale jego twórczość dotyczy też innych krajów - m.in. Szwecji
• postrzegany jako architekt modernistyczny, ale jego podejście do architektury wynikało nie z idei czy teorii, ale z próby zrozumienia, interpretowania tradycji narodowej, sposobu życia użytkowników jego architektury, odwoływania się do rodzimego kontekstu - korzystania z niego
• założył swoja pierwszą pracownię w 1921 w Jyvaskyla (Finlandia) - jego prace w pierwszym okresie są w stylu północnego klasycyzmu, który dominował w ówczesnym czasie
• w latach 20` i 30` wraz z żona Aino, odbywa wiele podróży do Europy i zaznajamia się z modernistycznymi trendami
• w 1935 zakłada firmę produkującą wyposażenie obiektów - Artek
• architekt wszechstronny - projekty urbanistyczne, budynków użyteczności publicznej, zakładów przemysłowych, obiektów sakralnych, prywatnych domów, mieszkaniówki, wnętrz i ich wyposażenia

BOLESŁAW STELMACH

• nazywany "wirtuozem szkła i betonu" ze względu na materiały, jakie najczęściej są stosowane w jego realizacjach
• 1980 - ukończył Wydział Architektury Politechniki Krakowskiej
• 1984 - ukończył podyplomowe studia planowania przestrzennego na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej
• 1982 - pracuje w Lublinie w Inwestprojekcie i w Instytucie Gospodarki Przestrzennej w Warszawie
• 1985 - otwiera własną praktykę zawodową Stelmach i Partnerzy Biuro Architektoniczne Sp. z o.o. - od tego czasu jest wielokrotnie nagradzany za swoje projekty
• 2010 - laureat nagrody SARP 

STANISŁAW NIEMCZYK

• nazywany "polskim Gaudim" ze względu na sposób taktowania materiału, jakim jest cegła - swoistą "zabawę" nim
• 1968 - ukończył Wydział Architektury Politechniki Krakowskiej
• 1968 - pracuje w Tychach w Miastoprojekcie Tychy
• 1998 - laureat nagrody SARP 
• 2000 - otrzymał odznaczenie Pro Ecclesia et Pontifice przyznane przez Jana Pawła II [medal Kościoła rzymskokatolickiego przyznawany w dowód uznania dla zaangażowania w pracę na rzecz Kościoła]
• 2011 - otrzymał medal Per artem ad Deum [przez sztukę do Boga] za zasługi dla budownictwa sakralnego