sobota, 1 maja 2010

ARCHITEKTURA SAKRALNA ZAKONÓW

  • Sobór Trydencki - ideologiczna ofensywa - kontrreformacja - sztuka barokowa ma pomagać w dziele kontrreformacji (określone zostają reguły artystyczne, budowlane, program, liturgia)
  • Dzieło wzorcowe - kościół IL GESU W RZYMIE - 1568, GIOVANNI DA VIGNOLA, a fasada GIACOMO DELLA PORTA - 1571
    • plan
    • Szeroka nawa główna, aby ksiądz był widoczny i słyszalny z każdego miejsca w kościele
    • Płytkie absydalne prezbiterium
    • Na skrzyżowaniu naw - kopula na tamburze i pendentywach - doświetlenigłównej części kościoła
    • Zamiana naw bocznych w szereg kaplic, kaplice niższe niż nawa główna
    • Elementy zaczerpnięte z antyku: kolumny, półkolumny, gzymsy, pilastry, ale pojawiające się w nowych wariacjach - zdwojone
    • Sklepienie kolebkowe - możliwość malarstwa iluzjonistycznego
    • Wnętrze posiada ambonę (żeby księdza wszyscy widzieli) oraz organy
    • Reprezentacyjna i podkreślająca majestat fasada
    • Nieznacznie wysunięte ramiona transeptu poza główną bryłę budynku
  • Pod koniec XVI wieku jezuici rozpoczynają budowę na terenie Polski kościołów na bazie wzorca Il Gesu:
KOŚCIÓŁ ŚW PIOTRA I PAWŁA W KRAKOWIE (jezuici):
  • Inicjatywa Piotra Skargi w 1596 przy wsparciu Zygmunta III 
  • Autor: JÓZEF BRIZIO
  • Kopia II Gesu, ale krótszy o jedno przęsło korpus nawowy i bardziej wyniosłą eliptyczną kopułę 
  • Fasada jest idealna kopią Il Gesu
  • Kolejnym budowniczym: JAN MARIA BERNARDONI
  • Do kopuły zostaje zatrudniony JAN TREVANO, bo nie potrafią sobie dać rady 
  • Dekoracja stiukowa: GIOVANNI BATTISTA FALCONI
  • Ołtarz główny i chór muzyczny KACPER BAŻANKA

KOŚCIÓŁ NP. MARII PANNY ŁASKAWEJ W WARSZAWIE (jezuici):
  • 1609-1626
  • Manierystyczny wzorzec, jednonawowy, czteroprzęsłowy
  • Elementem barokowym kopuła elipsoidalna nad absydą - na zewnątrz dekoracyjna siatka żeber 
  • Zapóźnienie stylowe w stosunku do małopolski, gdyż kościół jest jeszcze późnorenesansowy- barak nadszedł dopiero do Warszawy za Władysława IV

KARMELICI
  • Inne zakony się aktywizowały - wybudowanie 13 barakowych kościołów i klasztorów w samym Krakowie (Karmelitów, Karmelitanek, Bernardynów, Dominikanów, Bonifatrów)
  • Zakon żebraczy Karmelitanów propagował również ruch kontrreformacyjny budując zespoły klasztorne nawiązywał do form rzymskich (układy przestrzenne, fasady, detal)
    • Kościół Karmelitów Bosych w Wiśniczu - Mateo Trapola
    • Zbór Ewangelicko - Augsburski w byłym kościele Karmelitanek Bosych pw. Św. Maretna przy ulicy Grackiej w Krakowie - Giovanni Trevano
KOŚCIÓŁ W CZERNEJ K. KRZESZOWIC W MAŁOPOLSCE (karmelici):
  • Ufundowany przez Agnieszkę z Tęczyńskich Firlejową 
  • 1629-1633
  • Czterodziedzińcowe założenie klasztoru pustelniczego (desertium) 
  • Ośrodkiem jest kościół - surowy w formie
  • Podobne założenie do hiszpańskiego ESCURIALU
  • Kościół założony na planie krzyża z krótką nawą, płytkim transeptem oraz prezbiterium
  • Czarno murowe ołtarze i portale (bo karmelitanie posiadali kamieniołomy "dębnika") 

KAMEDULI
  • Silna reguła kontemplacyjna, założony przez św. Romualda pod koniec X w we Włoszech
  • Ośrodki w Polsce w czasie kontrreformacji - Bielany pod Krakowem i Warszawą

KLASZTOR NA BIAŁEJ GÓRZE - BIELANY POD KRAKOWEM (kameduli):
  • 1617 -1642
  • Ośrodkiem jest kościół zaprojektowany przez Andrea Spezze
  • Jednonawowy z kaplicami pocznymi oraz podwyższonym prezbiterium pod którym krypta z katakumbami
  • Wystrój kościoła - surowy, zgodnie z regułą 
  • Wnętrze bez ambony i organów
  • Okazała fasada ciężkimi wieżami po bokach i środkowym ryzalitem zwieńczonym tympanonem - fasada tak zaprojektowana by sprawiała wrażenie przytłaczającej - zabieg architektoniczny
  • W XVII i XVIII wieku silna barokizacja kościołów - kontrreformacyjny zabieg kościoła - mianwyposażenia, zamiana ołtarzy, ambon, organów, barokowe ornamenty, dekoracje stiukowe, malarstwo ścienne

BAROKIZOWANE KOŚCIOŁY (jezuici):
KATEDRA WAWELSKA:
  • 1628-30 - biskup Marcin Szyszkowski
  • Konfesja nad grobem św. Stanisława Szczepanowskiego - na skrzyżowaniu transepty z nawą
  • Forma konfesji - Jan Trevano a odlewy Antoni lagostini
  • Wykonana z czarnego dębnickiego marmuru inkrustowanego różowym marmurem + pozłacane figury świętych i aniołów
  • Złocona kopuła przekrywające baldachim konfesji z drewn
  • Srebrna trumna na relikwie
  • Kształtowanie barokowej kompozycji wnętrza katedry - dośrodkowo ukierunkowanej na grobowiec patrona Polski
  • Pomniki w formie epitafium dla byłych biskupów (oczywiście z czarnego dębnickiego armurufundowali je sobie sami)

KATEDRA GNIEŹNIEŃSKA:
  • Nie jest tak radykalna jak wawelska, bo nie narzuca zmiany wystroju na barokowy
  • Wstawiona jednak zostaje konfesja - ołtarz wzorując się na konfesji św. Piotra - w centralnym miejscu nawy głównej
  • B. ważny czarny marmur wydobywany w Debinie k. Czernej - "dębnik" - wytwarzanie nastroj
  • "memento Mori" - stosowany do wnętrz mauzoleów, opraw architektonicznych portal

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz